Skip to main content

หมายเหตุ ประเด็นนำเสนอจาก power point ในงานเปิดตัว Media Inside Out Group 14  กรกฎาคม 2555

ที่มาของโครงการ

  • ปี 2548 -รศ.ดร.วิลาสินี พิพิธกุล ทำการศึกษาวิจัย เรื่อง การปฏิรูปสื่อ : การสร้างสารสนเทศที่มีคุณภาพและการตรวจสอบโดยสังคม
  • ผลการศึกษาเชิงเปรียบเทียบพบว่า

ในต่างประเทศ

  • บางประเทศมีองค์กรตรวจสอบสื่อที่มีการจัดโครงสร้างองค์กร  อย่างเป็นระบบ  มีคณะทำงานประจำ
  • มีการเชื่อมโยงงานกับกลุ่มสังคมอื่นๆ รวมทั้งภาครัฐและเอกชน
  • มีช่องทางให้ผู้บริโภคสื่อได้มีส่วนร่วม และมีหลักสูตรการรู้เท่าทันสื่อ     ฯลฯ

ในประเทศ ในขณะที่การตรวจสอบสื่อของไทย พบว่า

  • ไม่มีรูปแบบที่ชัดเจน  ที่พบเป็นเพียงกิจกรรมหนึ่งขององค์กรพัฒนาเอกชน
  • จำกัดอยู่แค่การตรวจสอบสื่อสิ่งพิมพ์ และเป็นการตรวจสอบแบบเชิงรับ
  •  ยังไม่เปิดโอกาสให้ผู้บริโภคมีส่วนร่วมมากนัก
  • ยังไม่สามารถสร้างเครือข่ายทางสังคมได้เท่าที่ควร

ข้อเสนอ งานวิจัยนี้ได้เสนอให้

          - มีองค์กรตรวจสอบสื่อภาคประชาสังคม(civil society) ที่ไม่ใช่องค์กรพัฒนาเอกชน

          - มีคณะทำงานจากหลากหลายสาขา เพื่อทำหน้าที่ ตรวจสอบสื่อหลากหลายประเภท โดยเฉพาะอินเตอร์เน็ต และสื่อบันเทิง

          - มีมาตราการรักษาความโปร่งใส สร้างความน่าเชื่อถือ

          - มีช่องทางการเผยแพร่ที่หลากหลาย

          - มีการดำเนินการเชิงรุก เช่น การให้ความรู้ การสร้างจิตสำนึกแก่ผู้บริโภค

          - ใช้ประโยชน์จากสื่ออินเตอร์เน้ตในการเปิดพื้นที่สาธารณะและการระดมพลัง และสร้างเครือข่ายกับกลุ่มอื่นๆ อย่างกว้างขวาง

 

โครงการศึกษาและเฝ้าระวังสื่อเพื่อสุขภาวะของสังคม

ช่วง 3 ปีแรกของโครงการ (2548-2551)

  • “โครงการศึกษาและเฝ้าระวังสื่อเพื่อสุขภาวะของสังคม”ดำเนินการภายใต้แผนงานนโยบายสาธารณะเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ งบประมาณจากกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)
  • จุดมุ่งหมาย
  • เพื่อศึกษาวิเคราะห์เนื้อหาที่สื่อโดยเฉพาะฟรีทีวีในประเด็นที่สำคัญ น่าสนใจ ด้วยวิธีวิทยาที่น่าเชื่อถือ
  • เพื่อรายงานสังคม อย่างมุ่งหวังกระตุ้นการพัฒนาคุณภาพ มาตรฐานงานรายการ/เนื้อหาสื่อ
  • เพื่อให้ผู้รับสื่อสนใจในการศึกษาวิเคราะห์เนื้อหาสื่อ
  • ผลงานการศึกษาวิเคราะห์ที่ได้รับความสนใจจากสื่อและสังคม เช่น
  • รายการโทรทัศน์สำหรับเด็ก
  • ฟรีทีวีกับกรณีการชุมนุมของประชาชน
  • โทรทัศน์ไทยมองผู้ชมเป็น”ผู้บริโภค”หรือ”พลเมือง”
  • รายการเพื่อประโยชน์สาธารณะในฟรีทีวี
  • สื่อโทรทัศน์กับการรายงานข่าวการเลือกตั้ง ‘50
  • อคติและภาพตัวแทนในละครซิทคอม
  • ฯลฯ

ช่วง 2 ปีต่อมาของโครงการ (2551-2553)

  • ดำเนินการภายใต้ “โครงการศึกษาเฝ้าระวังสื่อและพัฒนาการรู้เท่าทันสื่อเพื่อสุขภาวะของสังคม” ด้วยการสนับสนุนจากกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)
  • จุดมุ่งหมาย - ดำเนินการศึกษาวิเคราะห์เนื้อหาสื่อ และ กิจกรรมให้ความรู้เรื่องวิธีวิทยาการศึกษาวิเคราะห์เนื้อหาสื่อ
  • ผลงานการศึกษาวิเคราะห์ที่ได้รับความสนใจจากสื่อและสังคม เช่น

          - ฟรีทีวีกับการรายงานข่าวการชุมนุมทางการเมือง

          - ปรากฎการณ์ความขัดแย้งทางการเมืองในสังคมออนไลน์

          - โฆษณาแฝงและตรงในฟรีทีวี

          - บทบาทสื่อมวลชนในการปฏิรูปประเทศไทย

          - ฯลฯ

ปีที่ 6 ของโครงการ (2554)

  • 5 ปีแรก  “เฝ้าระวังสื่อ เพราะสื่อเฝ้าระวังสังคม”
  • ปีที่ 6  ออกแบบงานโครงการให้สอดคล้องกับการปฏิรูปสื่อและสังคม  “โครงการเสริมสร้างสื่อมวลชนศึกษาเพื่อสุขภาวะ (Media Monitor)” ดำเนินการศึกษาเฝ้าระวังสื่อเพื่อการปฏิรูปสื่อทั้งกระบวนการให้เสริมสร้างการปฏิรูปสังคม     
  • ปี 2554 จึงควรเป็นปีเริ่มต้นของการดำเนินการงานโครงการเพื่อให้การปฏิรูปสื่อกระจายเสียงและแพร่ภาพ ให้เป็นไปตามเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ

   ภาพหน้าเว็บไซด์โครงการ

 

โครงการเสริมสร้างสื่อมวลชนศึกษาเพื่อสุขภาวะ (Media Monitor)”

มีการทำงาน 3 ส่วน ดังนี้

     ส่วนที่ 1  การศึกษาวิเคราะห์เนื้อหา อย่างเชื่อมโยงกับบทบาทหน้าที่สื่อมวลชน และผลของสื่อต่อสังคม

     ส่วนที่ 2  การศึกษาวิเคราะห์กฎหมายสื่อ โครงสร้างความเป็นเจ้าของและระบบสื่อสารมวลชน

     ส่วนที่ 3  การศึกษาวิเคราะห์เนื้อหาสื่อ อย่างสะท้อนให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างผู้ผลิตสื่อ  เนื้อหาสื่อและผู้รับสื่อที่เป็นกลุ่มเป้าหมาย

 

รูปธรรมของงานแต่ละส่วน

ส่วนที่ 1

     การศึกษาวิเคราะห์เนื้อหา อย่างเชื่อมโยงกับบทบาทหน้าที่สื่อมวลชน และผลของสื่อต่อสังคม

     “การนำเสนอข่าวและเนื้อหาการเลือกตั้งของฟรีทีวี ‘54”  

     “ภาพวัยรุ่นในสื่อยอดนิยม”

     “การศึกษาเปรียบเทียบผังรายการฟรีทีวีในไตรมาส 1 และ 3 ของปี 2554”

     “ความเหลื่อมล้ำทางสังคมที่สะท้อนผ่านฟรีทีวี ในช่วงวิกฤติน้ำท่วม”

     การศึกษาวิเคราะห์รายการโทรทัศน์ดาวเทียม

     -เนื้อหาไสยศาสตร์ โหราศาสตร์

     -เนื้อหาสุขภาพและความงาม

     -ประเด็นเพศในทีวีดาวเทียม

ส่วนที่ 2

การศึกษาวิเคราะห์กฎหมายสื่อ โครงสร้างความเป็นเจ้าของและระบบสื่อสารมวลชน

     “สภาพปัญหากิจการวิทยุ กิจการโทรทัศน์ กิจการโทรคมนาคมกับภารกิจของกสทช.”

     “คุณลักษณะที่พึงประสงค์ของสื่อโทรทัศน์เพื่อบริการสาธารณะ”

ส่วนที่ 3

การศึกษาวิเคราะห์เนื้อหาสื่อ อย่างสะท้อนให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างผู้ผลิตสื่อ สื่อและผู้รับสื่อที่เป็นกลุ่มเป้าหมาย

     “การศึกษาเปรียบเทียบพฤติกรรมการรับสื่อของวัยรุ่นต่างกลุ่ม”

มูลนิธิสื่อมวลชนศึกษา

     จุดมุ่งหมายของมูลนิธิและโครงการ

  • ศึกษาวิเคราะห์โครงสร้าง ระบบ และเนื้อหาที่สื่อมวลชนนำเสนอ
  •  รายงานผลการศึกษาต่อสาธารณะและหน่วยงานหรือองค์กรที่เกี่ยวข้อง
  •  เสริมสร้างและสนับสนุนให้สื่อมวลชนทำหน้าที่ด้วยจรรยาบรรณแห่งวิชาชีพที่มีมาตรฐาน ด้วยความรับผิดชอบต่อสังคม
  •  กระตุ้นผู้รับสื่อและสังคมให้ตื่นตัว สนใจ ในการศึกษาวิเคราะห์เนื้อหาที่สื่อมวลชนนำเสนอ
  •  พัฒนาศักยภาพแห่งความรู้ความเข้าใจสื่อ (Media Literacy) ด้วยผลการศึกษาและการจัดกิจกรรมกับภาคียุทธศาสตร์กลุ่มต่างๆ
  •  พัฒนาข้อเสนอต่อแนวทางการปฏิบัติหน้าที่ของสื่อมวลชน (Code of Conduct)
  • ส่งเสริม สนับสนุนให้สังคมมีกลไกที่เข้มแข็งและยั่งยืน เพื่อทำหน้าที่ศึกษาวิเคราะห์ติดตามเฝ้าระวังการทำงานและการนำเสนอเนื้อหาของสื่อมวลชน
  •  คุ้มครองผู้บริโภคด้านสื่อมวลชน
  •  สร้างสมดุลแห่งความสัมพันธ์อย่างมีคุณภาพและเหมาะสมระหว่างผู้ที่เกี่ยวข้องกับการทำหน้าที่ของสื่อมวลชนทุกฝ่าย คือ ภาครัฐ ภาควิชาการ ภาควิชาชีพ สื่อมวลชน ภาคธุรกิจที่เกี่ยวข้อง และภาคสังคมในนามผู้รับสื่อ
  •  ดำเนินการและให้ความร่วมมือในกิจกรรมเพื่อสาธารณะประโยชน์ 
  •  ไม่ดำเนินการเกี่ยวข้องกับการเมือง

     สรุปบทเรียนการทำงานโครงการ

     - ผลงานโครงการเป็นที่รู้จักและยอมรับจากสังคม โดยเฉพาะวงการวิชาชีพและวิชาการด้านสื่อ

     - มีการสื่อสารผลการศึกษาและข้อเสนอแนะผ่านสื่อมวลชน สื่อของโครงการ และการสื่อสารตรงกับหน่วยงาน / องค์กรที่เกี่ยวข้อง

     - มีการร่วมงานกับองค์กรสื่อในกิจกรรมการเรียนรู้ และ งานการศึกษาวิเคราะห์สื่อ

     - มีการร่วมงานกับสถาบันการศึกษาในกิจกรรมการเรียนรู้ การพัฒนาหลักสูตร การเรียนการสอน

     - มีการขอรับการบริการข้อมูลเพื่อใช้ในการศึกษาวิจัยของผู้ศึกษาระดับอุดมศึกษา

     - ในช่วงแรกของโครงการมีพื้นที่ในสื่อที่มีการนำเสนอเนื้อหามากกว่าในปีปัจจุบัน

     - อาจเพราะการปรับเปลี่ยนบทบาทจากการเป็นผู้สร้างวาระในสื่อเป็นผู้ตอบสนองต่อประเด็นหรือวาระที่สื่อกำหนด ในเชิงการนำเสนอความเห็นที่มิใช่ผลการศึกษาเสมอไป

     - มีความคิดเห็นต่อกระบวนวิธีวิทยา เมื่อทำงานที่เกี่ยวข้องประเด็นที่เป็นความขัดแย้งของกลุ่มทางการเมือง กลุ่มธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์

     - ไม่พบผลในเชิงการพัฒนาคุณภาพและมาตรฐานในงานเนื้อหาสื่อ

     - สื่อมักไม่นำเสนอผลการศึกษา โดยเฉพาะ ในประเด็นที่ไม่อยู่ในความสนใจ และ

การมีข้อเสนอต่อการทำงานของสื่อ

  •  โครงสร้างการทำงานยังเป็นองค์ประกอบสำคัญในการสนับสนุนทิศทางและ

กระบวนการทำงานของโครงการ

  •  มีปัญหาในการสรรหา และ การพัฒนาบุคลากรให้มีคุณสมบัติตามลักษณะงาน 

โครงการและความคาดหวังต่อโครงการ

  • คงการทำงานด้วยจุดมุ่งหมาย  โครงสร้าง และ วิธีการ
  •  พัฒนาภาคีการทำงาน ให้มีส่วนร่วมในทุกขั้นตอนกระบวนการทำงาน คือ ริเริ่ม พัฒนา ดำเนินการศึกษาวิเคราะห์ จัดทำรายงาน ขยายผลการศึกษา

แผนการทำงานกับภาคี เช่น

  • กับ FES ในประเด็น “ฟรีทีวีกับการทำหน้าที่ Civic Education”
  • กับ ส.ค.ส. ในประเด็น “การพัฒนาเครื่องมือและการตรวจสอบระดับความรุนแรงทางเพศ ที่ปรากฎในสื่อมวลชน”
  • กับ คณะกรรมการขับเคลื่อนการจัดการปัญหาโฆษณา ยา อาหาร ผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ผิดกฎหมาย.เพื่อ “พัฒนาเครื่องมือการตรวจสอบสื่อ ควบคู่กับการพัฒนาศักยภาพอาสาสมัคร เฝ้าระวังการโฆษณา ยา อาหาร และผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ผิดกฎหมายทางสื่อ”
  • กับ นักวิชาการสื่อสารมวลชน “ เพื่อศึกษา การทำหน้าที่ของสื่อในสถานการณ์และเหตุการณ์ภับพิบัติ “
  • ฯลฯ

การทำงานในช่วง พ.ค. ปีนี้ถึงวันนี้

  • SMS กับ การแข่งขันบอลยูโร
  • ทีวีการเมือง ในสถานการณ์ความขัดแย้ง กรณีการแก้ไขรัฐธรรมนูญ 2550

ภาพอนาคตที่ปรารถนาของสื่อ-สังคม-การเฝ้าระวังสื่อ

 

ดร.เอื้อจิต วิโรจน์ไตรรัตน์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการส่องสื่อไทย ปัจจุบันดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโครงการมีเดียมอนิเตอร์

 

เวที สนทนาประสาคนส่องสื่อ

วิษณุ ตรี ฮังโกโร, Institute for the Studies of Press Information, Samarang(สื่ออินโดนีเซีย)

กายาทรี เวนกิทสวารัน, Southeast Asian Press Alliance (สื่อมาเลเซีย)

ดร.เอื้อจิต วิโรจน์ไตรรัตน์, ผู้อำนวยการโครงการมีเดียมอนิเตอร์

ชวนสนทนาโดย รศ.ดร.อุบลรัตน์ ศิริยุวศักดิ์

14 กรกฎาคม 2555 งานเปิดตัวกลุ่ม มีเดีย อินไซด์ เอ้าท์

"Media Monitors in Indonesia, Malaysia and Thailand" Forum

  • Wisnu T Hanggoro Institute for the Studies on Press Information (Media in Indonesia)
  • GayathryVenkiteswaran Southeast Asian Press Alliance (Media in Malaysia)
  • Dr. UajitVirojtrairatt Foundation for Media Literacy ( Media in Thailand)

Moderated by Ass.Prof.UbonratSiriyuvasak

At the launch of MEDIA INSIDE OUT Group on 14 July 2012 in Bangkok

 

 

7 ปีส่องสื่อไทย